Losy naszego miasta podczas I wojny światowej. 16 sierpnia 1915 r. do Sokołowa Podlaskiego wkraczają niemieckie wojska. Gdzie dwóch się bije tam Polak skorzystał.
16 sierpnia 1915 roku wojska niemieckie wkroczyły do Sokołowa Podlaskiego, kończąc ponad stuletnie panowanie rosyjskie w mieście. W odróżnieniu od wielu miejscowości na froncie wschodnim, w Sokołowie nie doszło do walk, Rosjanie wycofali się, pozostawiając miasto w rękach Niemców. Starcia miały miejsce jedynie na przedpolach Sokołowa, a sam ośrodek miejski pozostał nienaruszony.
Przed wkroczeniem Niemców, Sokołów był miastem wieloetnicznym i wielowyznaniowym. Mieszkali tu Polacy w większości katolicy, znaczna społeczność żydowska około 60 % sokołowskiego społeczeństwa oraz prawosławni, którzy byli symbolem rosyjskiej administracji. Jeszcze przed nadejściem Niemców, w ramach tzw. bieżeństwa, większość prawosławnych opuściła nasze miasto.
Wkroczenie Niemców otworzyło nowy rozdział w życiu lokalnej społeczności polskiej. Po raz pierwszy od wielu dziesięcioleci mieszkańcy mogli cieszyć się pełną formą autonomii miejskiej, zaczęto wybierać burmistrza i władze lokalne, przywrócono język polski w administracji oraz umożliwiono Polakom pełnienie funkcji publicznych. Było to ogromne wyróżnienie i symboliczny powrót do życia społecznego po latach rusyfikacji, kiedy wszystkie dokumenty urzędowe sporządzano wyłącznie po rosyjsku.
Okres niemieckiej okupacji trwał do jesieni 1918 roku. W miarę upadku Niemiec w wyniku przegranej w I wojnie światowej, okupacja niemiecka w Sokołowie Podlaskim jak i na całych ziemiach okupowanych załamała się. 11 listopada 1918 roku Rada Regencyjna przekazała władzę wojskową Józefowi Piłsudskiemu, który rozpoczął odbudowę administracji nowo odrodzonej Polski. Dla mieszkańców Sokołowa oznaczało to koniec okupacji i początek życia w niepodległym państwie polskim po 123 latach rozbiorów.
Wkroczenie Niemców do Sokołowa w sierpniu 1915 roku, choć było przejawem obcej okupacji, paradoksalnie umożliwiło Polakom odbudowę lokalnej samorządności i odrodzenie języka ojczystego w administracji, tworząc podstawy pod odbudowę niepodległego państwa w 1918 roku.
G.M.
