Jacek Odziemczyk uhonorowany statuetką „Drzwi do Wolności”. Prestiżowe wyróżnienie dla sokołowskiego historyka.
Nie tylko uczy historii, lecz także wydobywa ją z zapomnienia, przywraca imiona bezimiennym ofiarom i prostuje błędy utrwalone na tablicach pamięci. Jacek Odziemczyk, wybitny historyk, nauczyciel historii w Zespole Szkół nr 1 w Sokołowie Podlaskim oraz wychowawca młodzieży w duchu patriotyzmu, został uhonorowany prestiżową nagrodą „Drzwi do Wolności”, przyznawaną przez Festiwal Filmowy „Niepokorni Niezłomni Wyklęci”.
W grudniowe popołudnie 12 grudnia 2025 roku sala w Łochowie stała się miejscem wyjątkowego spotkania z historią i lokalną pamięcią. Podczas uroczystości Jacek Odziemczyk odebrał statuetkę, a w swoim wystąpieniu podkreślił, jak ważna jest pamięć o ofiarach niemieckich egzekucji i represji sowieckich w latach 1943–1946. Jak sam zaznaczył, najważniejsze w jego pracy jest to, aby kolejne pokolenia znały nazwiska ofiar, rozumiały dramat tych wydarzeń i pielęgnowały pamięć o bohaterach lokalnej historii.
Strażnik pamięci lokalnej
Nagroda „Drzwi do Wolności” jest uhonorowaniem wieloletniej, konsekwentnej pracy Jacka Odziemczyka. Przez dekady badał archiwa, analizował dokumenty i relacje świadków, starając się przywrócić prawdę historyczną i uchronić lokalne dziedzictwo od zapomnienia. Dzięki jego inicjatywie i determinacji powstało wiele Miejsc Pamięci Narodowej w powiecie sokołowskim, które dziś są świadectwem historii i miejscem refleksji dla mieszkańców regionu.
Do najważniejszych realizacji Jacka Odziemczyka należą:
Pomnik na Wyrębie, upamiętniający żołnierzy podziemia niepodległościowego zamordowanych 27 lutego 1946 roku. Monument przypomina dramatyczne wydarzenia powojennego okresu represji komunistycznych, kiedy wielu bohaterów lokalnego ruchu niepodległościowego straciło życie.
Sokołowska Aleja Dębów Katyńskich, największa w Polsce aleja upamiętniająca 40 mieszkańców Ziemi Sokołowskiej zamordowanych w 1940 roku w Katyniu, Charkowie i Twerze. Inicjatywa ta, realizowana z ogromnym zaangażowaniem, pozwala młodemu pokoleniu symbolicznie spotkać się z przeszłością i zrozumieć wagę tragedii narodowej.
Tablica pamiątkowa przy Ośrodku Sportu i Rekreacji przy ul. Lipowej, poświęcona ofiarom procesów pokazowych po II wojnie światowej oraz więźniom obozu przesyłowego NKWD nr 173. Dzięki skrupulatnym badaniom Jacka Odziemczyka możliwe było przywrócenie właściwej chronologii wydarzeń i poprawienie wcześniejszych błędów.
Skwer im. Unitów Podlaskich w Sokołowie Podlaskim – miejsce egzekucji 10 osób dokonanej przez niemieckiego okupanta 27 października 1943 roku. Historyk odtworzył przebieg egzekucji, weryfikując dokumenty i relacje świadków, dzięki czemu memoriał odzwierciedla dziś fakty zgodnie z prawdą historyczną.
Pomnik Romana Dmowskiego w Rozbitym Kamieniu, powstały z uwagi na związki rodzinne polityka z regionem – ojczysty dziadek Kazimierza Dmowskiego pochodził z Dmoch Mingosów, w gminie Bielany, powiat sokołowski.
Jacek Odziemczyk nie ograniczał się do tworzenia nowych upamiętnień – aktywnie weryfikował błędy na już istniejących tablicach i monumentach. Dzięki jego analizom nazwiska ofiar niemieckich egzekucji w Sokołowie i Węgrowie zostały poprawione, a przebieg historycznych wydarzeń rzetelnie udokumentowany.
Detektyw przeszłości i badacz dokumentów.
Historyk nie ograniczał się tylko do upamiętnień miejscowych. Jego działalność badawcza obejmuje odtwarzanie losów represjonowanych i zamordowanych mieszkańców powiatu sokołowskiego oraz weryfikację historii regionu w latach 1943–1946. Analizy Jacka Odziemczyka pozwoliły poprawić wiele błędnych zapisów historycznych, które funkcjonowały w świadomości lokalnej i na tablicach pamiątkowych.
Dzięki tym badaniom możliwe było m.in.: poprawienie nazwisk ofiar egzekucji w Węgrowie z 24 stycznia 1944 roku, odtworzenie przebiegu egzekucji w Sokołowie z 17 listopada 1943 roku, weryfikacja historii lokalnych miejsc pamięci i tablic informacyjnych, np. na Ścianie Straceń w Sokołowie.
Te działania świadczą o nieustannej dbałości Jacka Odziemczyka o prawdę historyczną i dokładność w upamiętnianiu ofiar okupacji niemieckiej oraz represji komunistycznych.
Od książek po filmy dokumentalne.
Dorobek literacki Jacka Odziemczyka obejmuje kilkanaście książek i około 30 artykułów naukowych i popularnonaukowych poświęconych historii Ziemi Sokołowskiej w XIX i XX wieku. Wśród najważniejszych publikacji można wymienić:
Śladami zbrodni. Sokołów Podlaski – Wyrąb 1946” (wyd. I 2008, wyd. II 2010) – dokumentacja tragicznych wydarzeń powojennych, które wstrząsnęły lokalną społecznością;
„Śladami ludobójstwa. Katyń, Charków, Twer – powiat Sokołów Podlaski 1940–2011” (2011) – praca opisująca losy mieszkańców powiatu zamordowanych przez NKWD;
„Sybiracy. Historia mieszkańców gminy Bielany, parafii Rozbity Kamień i powiatu węgrowskiego, wywiezionych do sowieckich łagrów” (2020) – publikacja ukazująca tragiczne losy lokalnych rodzin w okresie deportacji sowieckich, współpraca przy przewodniku turystycznym po Sokołowie Podlaskim, opracowanie historyczne dla książki z 2014 roku, liczne artykuły naukowe i popularnonaukowe, dokumentujące historię regionu, wydarzenia okupacyjne i losy lokalnych bohaterów.
Swoją wiedzę i pasję historyczną Jacek Odziemczyk przeniósł również na ekran. W 2023 roku wyreżyserował filmy dokumentalne „Na niezłomnym szlaku” oraz „W kajdanach Sybiru”, wchodzące w skład cyklu „Na ojczystej ziemi”. Był także narratorem filmu „Kamienie wołać będą” z cyklu „Z archiwum IPN” w reżyserii Adama Sikorskiego – produkcji powstałej w oparciu o jego własne badania i książkę dotyczącą zbrodni sądowej z 1946 roku oraz losów żołnierzy podziemia niepodległościowego.
Człowiek czynu i społecznik.
Jacek Odziemczyk od lat angażuje się również w działalność społeczną. Od 2004 roku jest współorganizatorem kwest na sokołowskich cmentarzach, prowadzonych początkowo w ramach Społecznego Komitetu, a następnie Stowarzyszenia Opieki nad Sokołowskimi Cmentarzami „Memoria”. Dzięki tym inicjatywom udało się odrestaurować kilkanaście zabytkowych nagrobków, które mają szczególne znaczenie historyczne i kulturalne dla lokalnej społeczności.
Jego działalność edukacyjna nie ogranicza się do pisania książek czy realizacji filmów. W Zespole Szkół nr 1 w Sokołowie Podlaskim Jacek Odziemczyk jest nauczycielem, który nie tylko przekazuje wiedzę o historii, ale również kształtuje postawy patriotyczne młodzieży, ucząc szacunku dla lokalnej pamięci i tożsamości narodowej.
Pamięć jako fundament wolności.
Podczas uroczystości w Łochowie laureat, odbierając statuetkę, podkreślił, że najważniejsza w jego pracy jest pamięć o ofiarach, bo to ona stanowi fundament wolności i moralnego obowiązku wobec przyszłych pokoleń. Przypomniał dramatyczną egzekucję z 27 października 1943 roku w Sokołowie Podlaskim, zwracając uwagę na to, że upamiętnienie tych wydarzeń i prawdziwe oddanie hołdu ofiarom wymaga nie tylko stawiania pomników, ale również skrupulatnych badań i dbałości o rzetelne odtworzenie historii.
Nagroda „Drzwi do Wolności” jest wyrazem uznania dla całego dorobku Jacka Odziemczyka – historyka, edukatora, społecznika i strażnika pamięci. Dzięki jego pracy lokalna historia przestaje być jedynie kroniką wydarzeń – staje się żywym świadectwem heroizmu, tragedii i wytrwałości mieszkańców Ziemi Sokołowskiej.
Najważniejsze osiągnięcia Jacka Odziemczyka (w pigułce)
-Upamiętnienia: współtwórca pomnika na Wyrębie, Sokołowskiej Alei Dębów Katyńskich oraz pomnika Romana Dmowskiego w Rozbitym Kamieniu.
-Badania historyczne: odtworzenie przebiegu egzekucji w Sokołowie i Węgrowie (1943–1944), korekta błędów w nazwiskach ofiar i opisach historycznych.
-Kultura: reżyseria filmów dokumentalnych z serii „Na ojczystej ziemi” (2023), narrator filmu „Kamienie wołać będą” (2007).
-Nauka: autor kilkunastu książek i około 30 artykułów naukowych i popularnonaukowych dotyczących historii regionu.
-Społeczeństwo: współorganizator kwest na sokołowskich cmentarzach, odrestaurowanie kilkunastu zabytkowych nagrobków.
Nagroda „Drzwi do Wolności” to zasłużony hołd dla człowieka, który konsekwentnie otwiera drzwi do pamięci historycznej swojego regionu, kształtuje patriotyzm młodzieży i przywraca godność lokalnym bohaterom, których losy nie mogły pozostać zapomniane.
