Sokołów Podlaski, Skwer Unitów Podlaskich. Mieszkańcy pamiętają o ofiarach hitlerowskiego terroru z 1943 roku.
Dziś, 27 października 2025 roku, w Sokołowie Podlaskim odbyły się uroczystości upamiętniające tragiczne wydarzenia sprzed 82 lat. Mieszkańcy miasta, samorządowcy oraz przedstawiciele organizacji społecznych spotkali się na skwerze Unitów Podlaskich, by oddać hołd dziesięciu Polakom rozstrzelanym przez niemieckich okupantów w 1943 roku.
To właśnie w tym miejscu, między ulicami Długą i Repkowską, doszło do pierwszej publicznej egzekucji w Sokołowie Podlaskim. Zgodnie z relacją Warszawskiego Obszaru Armii Krajowej, „o godz. 15.00 wywleczono ich z więzienia i powiązanych jednym sznurem pędzono na miejsce kaźni”.
Na tablicy pamiątkowej, ustawionej na skwerze, widnieją nazwiska pomordowanych:
Cześć i Chwała Bohaterom.
Antoni Musiejkiewicz, Eugeniusz Sawicki, Ireneusz Bożym, Jerzy Winiczenko, Kazimierz Kopania, Władysław Rytel, Stanisław Onisk, Zdzisław Godlewski, Władysław Witkowski i Stanisław Jóźwiak.
W miejscu męczeństwa zapłonęły znicze i złożono biało-czerwone kwiaty. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele Klubu Radnych Prawa i Sprawiedliwości Rady Powiatu Sokołowskiego oraz inni zaproszeni goście, którzy wspólnie z mieszkańcami oddali cześć ofiarom hitlerowskiego terroru.
Skwer Unitów Podlaskich to miejsce o szczególnym znaczeniu dla historii miasta. Przed laty stała tam unicka cerkiew pw. Opieki Najświętszej Marii Panny, funkcjonująca w XIX wieku między ulicami Długą a Repkowską. Dzisiejsze miejsce pamięci łączy więc dwa wątki historii — męczeństwo z czasów II wojny światowej i cierpienie unitów podlaskich prześladowanych w okresie carskim.
W tym roku przypada również 150. rocznica likwidacji obrządku unickiego w Królestwie Polskim (1875 r.), kiedy to władze carskie brutalnie zmuszały wiernych do przejścia na prawosławie. Represje dotknęły wówczas także mieszkańców Sokołowa Podlaskiego i okolicznych wsi.
Po zakończeniu głównych uroczystości Jacek Odzieńczyk wraz z grupą mieszkańców udał się na grób ks. Leona Zatkalika, dawnego plebana i proboszcza sokołowskiego, który był kapłanem unickim. Symboliczna modlitwa przy jego mogile stanowiła dopełnienie obchodów, łącząc pamięć o ofiarach hitlerowskiego terroru z przypomnieniem o duchownych unickich, którzy w XIX wieku z wiarą i odwagą trwali przy swojej wspólnocie mimo prześladowań ze strony władz carskich.
Dzisiejsza uroczystość była nie tylko wyrazem pamięci o ofiarach sprzed 82 lat, ale także przypomnieniem, że historia naszego miasta to historia ludzi, którzy nie wahali się oddać życia za wiarę i wolność.
Grzegorz Mieczkowski
